ความหมายขององค์การแห่งการเรียนรู้องค์การแห่งการเรียนรู้ หมายถึง องค์การที่สนับสนุนและส่งเสริมให้บุคคลและกลุ่มบุคคลในองค์การสามารถเรียนรู้และสร้างความรู้เพื่อเพิ่มพูนอย่างต่อเนื่องและมีสมรรถนะ โดยอาศัยการทำงานร่วมมือกัน เรียนรู้ร่วมกัน แลกเปลี่ยนวิสัยทัศน์และความรู้ร่วมกัน ตลอดจน ร่วมกันพัฒนาความคิดและสรรค์สร้างวัฒนธรรมแห่งการเรียนรู้อย่างเป็นระบบและอย่างมีวิจารณญาณ ทั้งนี้เพื่อให้เกิดการพัฒนาความก้าวหน้าในการดำเนินกิจการขององค์การไปสู่เป้าหมายร่วมกันอย่างมีสมรรถนะ (Senge, 1990 ; Marquardt, 1996 : อ้างถึงใน บุญส่ง� หาญพานิช, 2546)
หลักการพื้นฐานสู่การเป็นองค์การแห่งการเรียนรู้เซงกี้ (Senge, 1990) ผู้ที่ได้รับการยกย่องว่าเป็นปรมาจารย์ของการพัฒนาองค์การแห่งการเรียนรู้ ได้เสนอหลัการพื้นฐานที่สำคัญในการพัฒนาองค์การสู่การเป็นองค์การแห่งการเรียนรู้ไว้ 5 ประการ ดังนี้ (บุญส่ง หาญพานิช, 2546)
- การคิดที่เป็นระบบ (system thinking) คือ สร้างกรอบความคิดซึ่งประกอบด้วยองค์ความรู้และกระบวนการคิด ศึกษาเหตุผลและการค้นหาคำตอบอย่างมีพิจารณญาณ
- ความสามารถของบุคคล (personal mastery) คือ ความกระตือรือร้นอยากรู้อยากเห็น อยากทดลองทำสิ่งใหม่ สร้างวิสัยทัศน์แห่งตน ตระหนักรู้ว่าตนเองอยู่ห่างจากเป้าหมายของตนมากน้อยเพียงไรเพื่อเป็นแรงผลักดันให้ไปถึงเป้าหมายนั้น ใฝ่ใจที่จะพัฒนาตนเองสู่ความเป็นเลิศ
- กรอบความคิดภายใน (mental models) คือ การรับรู้สิ่งต่าง ๆ หรือประสบการณ์ทั้งปวงที่เป็นรากฐานฝังลึกในตัยบุคคล มีรูปแบบวิธีการคิดและมุมมองที่เปิดกว้าง เนื่องมาจากการแบ่งปันแลกเปลี่ยนความรู้และวิสัยทัศน์ ไม่ยึดติดกับความเชื่อเก่าที่ล้าสมัย เพียรพัฒนารูปแบบความคิดความเชื่อใหม่ให้สอดคล้องกับความแปนเปลี่ยนไปของโลก เพื่อประโยชน์ต่อการพัฒนาองค์การ
- การสร้างวิสัยทัศน์ร่วมกัน (building share vision) คือ การแบ่งปันแลกเปลี่ยนความรู้ แนวคิด และโลกทัศน์ของบุคลในองค์การ เพื่อนำไปสู่การเป็นวิสัยทัศน์หลักร่วมกันขององค์การ โดยทุกคนในองค์การควรมีส่วนร่วมกันสร้างวิสัยทัศน์นี้ ช่วยกันสร้างภาพอนาคตของหน่วยงานที่ทุกคนจะทุมเท ผนึกแรงกาย แรงใจ ทำให้บรรลุเป้าหมายองค์การ
- การเรียนรู้ทีม (team learning) คือ การเรียนรู้ที่จะทำงานร่วมกันเป็นทีมบุคคลในองค์การ อย่างเป็นระบบและสร้างสรรค์ มีการแลกเปลี่ยนความรู้ของบุคคลในทีมซึ่งทำให้บุคคลมีความรู้เพิ่มขึ้น พัฒนาภูมิปัญญาและศักยภาพของทีมงานโดยรวม มีการนำเอาความรู้ ประสบการณ์ และความชำนาญของแต่ละบุคคลมาผสมผสานเสริมกัน เพื่อให้งานที่ทำร่วมกันบรรลุผลสูงสุดตามเป้าหมาย
จากแผนภูมิแสดงให้เห็นว่า ระบบความคิดเป็นตัวกลางเชื่อมโยงหลักการทั้งหมดเข้าด้วยกัน ความสัมพันธ์ระหว่างความสามารถของบุคคลและกรอบความคิดภายในบุคคล จะทำให้เกิดการพัฒนาระดับบุคล (individual) ความสัมพันธ์ระหว่างการมีวิสัยทัศน์ร่วมกันและการเรียนรู้ทีมก่อให้เกิดวิสัยทัศน์ร่วมและร่วมมือกันทำงาน (collective) ความสัมพันธ์ระหว่างความสามารถของบุคลและการใช้วิสัยทัศน์ร่วมจะนำไปสู่ปณิธานและเป้าหมายในตัวบุคคล (aspiration) และความสัมพันธ์ระหว่างกรอบความคิดภายในของบุคคลกับการเรียนรู้ทีมเกิดขึ้นจากการสนทนาติดต่อสื่อสารกัน(conversation)
คุณลักษณะสำคัญขององค์การแห่งการเรียนรู้ (Marquardt, 1996)
- การตระหนักถึงความสำคัญของการเรียนรู้ตลอดเวลา
- การบูรณาการการเรียนรู้ควบคู่กับการทำงานอย่างมีกลยุทธ์
- การยกย่องให้รางวัลในความสำเร็จ และมองความล้มเหลวเป็นการเรียนรู้
- การมีระบบการสื่อสารที่ดี ทำให้เข้าถึงความรู้ สะดวก คล่องตัวและยืดหยุ่น
- การจัดการฝึกอบรมพัฒนาบุคลากรอย่างสม่ำเสมอและทั่วถึง
- การปรารภนาในคุณภาพและการปรับปรุงแก้ไข
- การบริหารโดยใช้หลักประชาธิปไตย
- การส่งเสริมการเรียนรู้ที่สร้างสรรค์
การพัฒนาองค์การแห่งการเรียนรู้การพัฒนาองค์การแห่งการเรียนรู้ คือ การบริหารเพื่อให้สมาชิกทุกคนในองค์การมีจิตสำนึกในการเรียนรู้เพื่อพัฒนาตนเองและกลุ่มอย่างต่อเนื่อง มีการแลกเปลี่ยนและใช้ประสบการณ์ร่วมกัน ร่วมกันแสวงหาภูมิปัญญาและสรรสร้างกิจกรรมที่มีคุณค่าแก่องค์การ โดยมีการดำเนินการพัฒนาในสิ่งต่อไปนี้ (Senge, 1990 ; Marquardt, 1996 : อ้างถึงใน บุญส่ง หาญพานิช, 2546)
- การกำหนดพันธกิจ
- เชื่อมโยงการเรียนรู้เข้ากับการดำเนินการ
- ประเมินศักยภาพของระบบการเรียนรู้
- สื่อสารวิสัยทัศน์ในองค์การแห่งการเรียนรู้
- สร้าง ตระหนักถึงความสำคัญของการคิดที่เป็นระบบและการกระทำ
- เรียนรู้กลยุทธ์
- เรียนรู้ภาวการณ์เป็นผู้นำ
โดย… วุทธิศักดิ์ โภชนุกูล
ภาควิชาเทคโนโลยีการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี
เอกสารอ้างอิง
- บดินทร์ วิจารณ์. การจัดการความรู้ สู่…ปัญญาปฏิบัติ. กรุงเทพมหานคร : เอ็กซเปอร์เน็ท, 2547.
- บุญส่ง หาญพานิช. การพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการความรู้ในสถาบันอุดมศึกษา. วิทยานิพนธ์ครุศาสตรดุษฎีบัณฑิต : จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2546.
- วรภัทร์ ภู่เจริญ. องค์กรแห่งการเรียนรู้ และการบริหารความรู้. กรุงเทพมหานคร : อริยชน, 2548.
- สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน แนวปฏิบัติการจัดการความร ูสํานักงานเขตพื้นที่การศึกษา. กรุงเทพ : 2549.
- Senge, Peter M. The fifth discipline : the art and practice of the learning organization. New York : Currency, 2006.
Marquardt, Michael J. Building the learning organization. Palo Alto : Davies-Black, 2002.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น